Standardy Ochrony Małoletnich w gabinecie

Pani Ania prowadzi jednoosobowy gabinet fizjoterapii. Głównie dorośli pacjenci po urazach ortopedycznych, ale raz w tygodniu przyjmuje też ośmioletniego Kubę na terapię wady postawy, bo mama chłopca trafiła do niej przez polecenie. Gdy w lokalnej grupie fizjoterapeutów ktoś napisał, że od sierpnia 2024 roku gabinety przyjmujące dzieci muszą mieć spisane Standardy Ochrony Małoletnich, Pani Ania pomyślała, że to na pewno dotyczy tylko szkół i przedszkoli. W końcu ma jednego małoletniego pacjenta w tygodniu, nie prowadzi żłobka.

To częsta pomyłka. Ustawa wymienia wśród placówek objętych obowiązkiem także placówki medyczne, a w przepisie nie ma progu liczby małoletnich pacjentów ani specjalizacji w fizjoterapii dziecięcej. W tym artykule wyjaśniamy, skąd bierze się obowiązek, co dokładnie mają określać standardy, czego dotyczą kary i jak podejść do wdrożenia w małym gabinecie bez sztabu prawników.

Skąd bierze się obowiązek SOM -- ustawa Kamilka

Podstawą jest ustawa z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 110). Przepisy o standardach, czyli rozdział 4b ustawy (art. 22b i 22c), dodała do niej ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1606), w branży potocznie nazywana ustawą Kamilka. Weszła w życie 15 lutego 2024 r. Podmioty miały 6 miesięcy od tej daty na wprowadzenie standardów (art. 10 ustawy zmieniającej), czyli według naszego wyliczenia do 15 sierpnia 2024 r.

Art. 22b nakłada obowiązek wprowadzenia standardów na organ zarządzający placówką (m.in. medyczną), do której uczęszczają albo w której przebywają lub mogą przebywać małoletni, oraz na organizatora działalności (m.in. medycznej) prowadzonej przez małoletnich. Ustawodawca nie ograniczył więc obowiązku do placówek oświatowych.

Kogo dokładnie dotyczy obowiązek

W ustawie nie znaleźliśmy progu liczby małoletnich pacjentów ani limitu przychodu, poniżej którego obowiązek by nie obowiązywał. Z brzmienia art. 22b wynika, że obowiązek najpewniej dotyczy m.in.:

• jednoosobowych gabinetów fizjoterapii przyjmujących choćby jednego małoletniego pacjenta,
• gabinetów grupowych i klinik fizjoterapeutycznych z osobnym działem pediatrycznym lub bez niego,
• praktyk, które przyjmują dzieci tylko okazjonalnie.

Granice zakresu (na przykład wizyty domowe albo gabinet, który nie przyjmuje dzieci, ale formalnie mógłby je przyjąć) ustalasz na podstawie art. 22b i nie rozstrzygamy ich za Ciebie. W razie wątpliwości zapytaj prawnika.

Część fizjoterapeutów myli SOM z dokumentami, które już ma. Więcej o tym, jak nie pogubić się w wymogach compliance, przeczytasz w artykule o najczęstszych błędach compliance w gabinecie fizjoterapii.

Co muszą określać standardy

Standardy to nie jedna kartka z ogólnikowym zdaniem "dbamy o bezpieczeństwo dzieci". Art. 22c ust. 1 wymienia osiem elementów, które standardy określają "w sposób dostosowany do charakteru i rodzaju placówki lub działalności".

Element standardów	Co obejmuje	Podstawa
Bezpieczne relacje personel - małoletni	Zasady relacji i zachowania niedozwolone, w tym kontakt fizyczny podczas terapii	art. 22c ust. 1 pkt 1
Interwencja	Zasady i procedura działania przy podejrzeniu krzywdzenia lub posiadaniu informacji o krzywdzeniu	pkt 2
Zawiadomienia	Procedury i osoby odpowiedzialne za zawiadomienie o podejrzeniu przestępstwa i zawiadomienie sądu opiekuńczego	pkt 3
Przegląd i aktualizacja	Zasady przeglądu i aktualizacji standardów	pkt 4
Przygotowanie personelu	Zakres kompetencji osoby odpowiedzialnej, zasady przygotowania personelu i sposób dokumentowania	pkt 5
Udostępnianie	Zasady i sposób udostępniania standardów rodzicom lub opiekunom oraz dzieciom	pkt 6
Przyjmowanie zgłoszeń	Osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń i udzielenie wsparcia małoletniemu	pkt 7
Dokumentowanie incydentów	Sposób dokumentowania i zasady przechowywania ujawnionych lub zgłoszonych zdarzeń	pkt 8

W standardach wprowadzanych w placówce dochodzą jeszcze cztery elementy z ust. 2: wymogi dotyczące bezpiecznych relacji między samymi małoletnimi, zasady korzystania z urządzeń z dostępem do internetu, procedury ochrony dzieci przed szkodliwymi treściami i zagrożeniami w sieci oraz zasady ustalania planu wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia. Standardy mają też uwzględniać sytuację dzieci niepełnosprawnych (ust. 4) i być napisane tak, żeby rozumiały je same dzieci (ust. 5).

Relacje i kontakt fizyczny podczas terapii

To sekcja opisująca, jakie zachowania są dopuszczalne, a jakie niedopuszczalne wobec małoletniego pacjenta. W fizjoterapii ma ona szczególne znaczenie, bo praca z ciałem dziecka jest częścią zabiegu. Opisz między innymi zasady kontaktu fizycznego podczas terapii, obecność rodzica w gabinecie i komunikację poza wizytami.

Reagowanie na podejrzenie krzywdzenia i zawiadomienia

Ustawa wymaga procedury interwencji (pkt 2) oraz procedur zawiadamiania o podejrzeniu przestępstwa i zawiadamiania sądu opiekuńczego (pkt 3). Praktycznie wygodnie rozdzielić je na dwie ścieżki. Procedura wewnętrzna: co robi personel, gdy zauważy niepokojące sygnały, takie jak siniaki, zmiany zachowania czy niepokojące relacje dziecka. Procedura zewnętrzna: kto, kiedy i do kogo składa zawiadomienie (sąd rodzinny i opiekuńczy, Policja, prokuratura). Ten podział to nasza propozycja porządkowa, ustawa go nie narzuca.

W praktyce brak spisanej ścieżki oznacza zwłokę i chaos w sytuacji, która wymaga szybkiej reakcji.

Internet i urządzenia

Jeśli w gabinecie jest wi-fi, tablet w poczekalni czy komputer, z którego może skorzystać dziecko, standardy mają określać zasady korzystania z takich urządzeń oraz procedury ochrony dzieci przed szkodliwymi treściami (art. 22c ust. 2 pkt 2 i 3).

Przygotowanie personelu i dokumentowanie incydentów

Standardy opisują, kto przygotowuje personel do ich stosowania i jak to się dokumentuje (pkt 5). Szczegóły i przykład zapisu znajdziesz w artykule o szkoleniu personelu ze standardów ochrony małoletnich. Osobno określasz sposób dokumentowania i przechowywania ujawnionych lub zgłoszonych incydentów (pkt 8), zgodnie z zasadami poufności i ograniczonego dostępu do takich informacji.

Ocena standardów co najmniej raz na dwa lata

Wprowadzenie standardów to nie koniec obowiązków. Art. 22c ust. 6 zobowiązuje podmioty objęte obowiązkiem do dokonywania oceny standardów co najmniej raz na dwa lata, w celu dostosowania ich do aktualnych potrzeb i zgodności z obowiązującymi przepisami. Wnioski z oceny trzeba udokumentować pisemnie. Jak liczyć dwa lata, co sprawdzić w przeglądzie i jak zapisać wnioski, opisujemy osobno w artykule o ewaluacji standardów ochrony małoletnich.

Wersja skrócona i udostępnianie standardów

Ustawa wymaga, żeby standardy były dostępne w dwóch wersjach: zupełnej oraz skróconej, przeznaczonej dla małoletnich. Wersja skrócona zawiera informacje istotne dla dzieci. Obie wersje udostępniasz na swojej stronie internetowej (jeśli ją prowadzisz) oraz wywieszasz w widocznym miejscu w lokalu, najczęściej w poczekalni lub przy wejściu (art. 22c ust. 7). To krótki, prosty tekst tłumaczący dziecku, że ma prawo czuć się bezpiecznie i do kogo może się zwrócić, jeśli coś je zaniepokoi. Sama pełna wersja pisana językiem prawnym nie spełnia tego wymogu. Więcej o wersji dla dzieci piszemy w artykule o standardach ochrony małoletnich dla dzieci.

Weryfikacja osób przed dopuszczeniem do pracy

To odrębny obowiązek z art. 21 ustawy, a nie element standardów z art. 22c. Przed nawiązaniem stosunku pracy albo przed dopuszczeniem osoby do działalności związanej z leczeniem małoletnich pracodawca lub inny organizator:

• uzyskuje informację, czy dane tej osoby są w Rejestrze z dostępem ograniczonym (oraz w rejestrze osób wpisanych postanowieniem Państwowej Komisji),
• otrzymuje od osoby informację z Krajowego Rejestru Karnego, a od cudzoziemców dodatkowe dokumenty lub oświadczenia,
• utrwala informację z rejestru w formie wydruku i załącza do akt osobowych albo do dokumentacji osoby dopuszczonej do działalności (art. 21 ust. 2, 3 i 9).

Przepis obejmuje także osoby na kontraktach, praktykantów i stażystów, bo mówi o dopuszczeniu do "innej działalności". Sprawdzenie robisz przed rozpoczęciem pracy z dziećmi, a nie po kilku miesiącach. Samo przeglądanie publicznej bazy nie wystarcza. Procedurę krok po kroku opisujemy w artykule o sprawdzaniu pracownika w rejestrze sprawców. Wytycznych Zespołu do Spraw Ochrony Małoletnich nie sprawdzaliśmy, więc nie wiemy, czy zalecają opisać tę weryfikację także w samym dokumencie standardów.

[SP] Przykład -- Solo-Praktyka: Pani Ania po przeczytaniu o SOM spisuje jednostronicową procedurę reagowania na podejrzenie krzywdzenia, opisuje zasady kontaktu fizycznego i obecności rodzica podczas terapii, wiesza w poczekalni skróconą wersję dla dzieci i zapisuje datę wdrożenia. Notuje też termin pierwszej oceny standardów i wie, że przy zatrudnieniu kogokolwiek najpierw sprawdzi tę osobę w rejestrze.

[GR] Przykład -- Gabinet Grupowy: W klinice z ośmioma terapeutami i osobnym działem pediatrycznym SOM wymaga więcej pracy organizacyjnej: trzeba sprawdzić każdą osobę dopuszczaną do pracy z dziećmi, wskazać w dokumencie osoby przyjmujące zgłoszenia, przygotować cały personel do stosowania standardów i zapisać, że to zrobiono. Dzięki temu każdy wie, do kogo zgłosić niepokojący sygnał.

Jak wdrożyć SOM w małym gabinecie

Dla jednoosobowej praktyki wdrożenie nie musi oznaczać rozbudowanej struktury. Praktyczna kolejność kroków:

1. Spisz zasady bezpiecznych relacji z dzieckiem podczas terapii, w tym kwestię obecności rodzica na sali i zasady kontaktu fizycznego typowego dla zabiegów fizjoterapeutycznych.
2. Opisz procedurę interwencji i zawiadomień: do kogo dzwonisz, co notujesz i kto składa zawiadomienie.
3. Wskaż osoby przyjmujące zgłoszenia i udzielające wsparcia. W jednoosobowym gabinecie to zwykle właściciel.
4. Określ zasady korzystania z internetu i urządzeń przez małoletnich w gabinecie, nawet jeśli masz tylko jeden tablet w poczekalni.
5. Ustal, jak będziesz dokumentować i przechowywać ewentualne zgłoszenia, oraz jak przygotujesz personel do stosowania standardów.
6. Opisz zasady przeglądu i aktualizacji oraz zaplanuj pierwszą ocenę standardów.
7. Przygotuj i wywieś wersję skróconą dla dzieci, a pełną i skróconą wersję umieść na stronie internetowej, jeśli ją prowadzisz.
8. Podpisz i opatrz datą cały dokument. Data wdrożenia to pierwsze, o co zapyta kontrolujący, a od niej najostrożniej liczyć dwuletnią ocenę.

Jeśli przyjmujesz dzieci regularnie, warto ten proces połączyć z przeglądem zgód rodziców na terapię, bo oba dokumenty dotyczą tej samej grupy pacjentów. Więcej o prawidłowym zbieraniu zgód znajdziesz w artykule o fizjoterapii dziecięcej i zgodach rodziców.

Kary za brak SOM

Sankcje są różne zależnie od tego, jaki obowiązek naruszono. Za niewprowadzenie standardów art. 23b ust. 1 przewiduje karę grzywny do 250 zł albo karę nagany, a przy ponownym stwierdzeniu niewykonania obowiązku grzywnę nie niższą niż 1000 zł (ust. 2). Po ukaraniu za ponowne niewprowadzenie standardów sąd orzeka dodatkowo świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym, nie wyższe niż 10 000 zł (art. 24a ust. 2). Kara dotyczy tego, kto jest obowiązany do wprowadzenia standardów i obowiązku nie wykonuje, a w jednoosobowym gabinecie jest to właściciel.

Surowiej ustawa traktuje naruszenia dotyczące weryfikacji osób. Dopuszczenie do pracy z małoletnimi osoby bez uzyskania informacji z rejestru podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1000 zł (art. 23 ust. 2). Taka sama kara grozi za dopuszczenie osoby, o której wiesz, że figuruje w Rejestrze lub została prawomocnie skazana za wskazane przestępstwa (art. 23a). Jeszcze wyższa jest kara za dopuszczenie osoby objętej sądowym zakazem pracy z małoletnimi: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (art. 23c).

Innymi słowy: sama nieobecność dokumentu SOM jest zagrożona stosunkowo niską karą, ale najpoważniejsze konsekwencje wiążą się z tym, kogo dopuszczasz do pracy z dziećmi.

Kto kontroluje SOM

Ustawa wskazuje konkretne organy. Wykonywanie obowiązków z art. 21 i art. 22b kontrolują wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta i marszałek województwa (art. 22x), a w zakresie swojej właściwości także Prezes NFZ (art. 22z). Obowiązek weryfikacji osoby w rejestrze (art. 21 ust. 2) kontroluje również Państwowa Inspekcja Pracy (art. 22y). Kontrolujący może wejść na teren podmiotu w godzinach od 8 do 18, żądać informacji i okazania dokumentów (art. 22x ust. 4), a po stwierdzeniu naruszenia lub uzasadnionego podejrzenia naruszenia powiadamia Policję lub prokuratora (ust. 6). Z kontroli sporządza się protokół z zaleceniami pokontrolnymi.

W ustawie nie znaleźliśmy Krajowej Izby Fizjoterapeutów wśród organów kontrolujących SOM. Inne kontrole gabinetu, na przykład kontrolę KIF, omawiamy osobno. Nie sprawdzaliśmy, jak w praktyce wyglądają kontrole standardów w gabinetach fizjoterapii.

SOM to nie RODO i nie regulamin organizacyjny

Jedna z najczęstszych pomyłek: przekonanie, że skoro gabinet ma wdrożone RODO i spisany regulamin organizacyjny, to temat ochrony małoletnich jest "jakoś załatwiony". SOM to odrębny dokument, wymagany inną ustawą, z innym celem i innym zakresem.

• RODO reguluje przetwarzanie danych osobowych pacjentów, w tym dzieci, ale nie opisuje procedur reagowania na krzywdzenie ani weryfikacji osób dopuszczanych do pracy z małoletnimi.
• Regulamin organizacyjny opisuje ogólne zasady funkcjonowania gabinetu: godziny pracy, zakres usług, zasady rezerwacji. Nie zastępuje procedur ochrony małoletnich.
• SOM koncentruje się na bezpieczeństwie dzieci: relacjach, reagowaniu na krzywdzenie, przygotowaniu personelu i dokumentowaniu incydentów.

Posiadanie jednego z tych dokumentów nie zwalnia z posiadania pozostałych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jednoosobowy gabinet fizjoterapii musi mieć SOM, jeśli przyjmuje tylko jedno dziecko w tygodniu?

Najpewniej tak. Art. 22b obejmuje placówki medyczne, w których małoletni przebywają lub mogą przebywać, i nie przewiduje progu liczby pacjentów ani wielkości działalności. Ostateczną ocenę, czy Twój gabinet jest objęty obowiązkiem, rozstrzygasz na podstawie tego przepisu, w razie wątpliwości z prawnikiem. Termin wprowadzenia standardów minął według naszego wyliczenia 15 sierpnia 2024 r.

Czym różni się SOM od zgody rodzica na terapię dziecka?

To dwa odrębne dokumenty o różnym celu. Zgoda rodzica dotyczy konkretnego pacjenta i konkretnej terapii. SOM to dokument systemowy, dotyczący całego gabinetu, opisujący zasady bezpieczeństwa, przygotowania personelu i reagowania na krzywdzenie wobec wszystkich małoletnich pacjentów, niezależnie od pojedynczej zgody.

Czy praktykant lub stażysta też musi być sprawdzony w rejestrze?

Tak. Art. 21 ust. 1 dotyczy zarówno nawiązania stosunku pracy, jak i dopuszczenia osoby do innej działalności związanej z leczeniem małoletnich, więc obejmuje także osoby na kontraktach, praktykantów i stażystów. Sprawdzenie robisz przed rozpoczęciem pracy z dziećmi.

Co grozi za brak wdrożonego SOM w gabinecie?

Za niewprowadzenie standardów art. 23b przewiduje grzywnę do 250 zł albo karę nagany, a przy ponownym stwierdzeniu niewykonania obowiązku grzywnę nie niższą niż 1000 zł. Poważniejsze sankcje (areszt, ograniczenie wolności lub grzywna nie niższa niż 1000 zł) dotyczą dopuszczenia do pracy z dziećmi osoby bez wymaganej weryfikacji (art. 23 ust. 2).

---

Stan prawny na: 3 listopada 2026 r.

Podstawa prawna: ustawa z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz.U. 2026 poz. 110), art. 21 ust. 1-3 i 9, art. 22b, 22c ust. 1, 2, 4-7, art. 22x, 22y, 22z, 23, 23a, 23b, 23c i 24a ust. 2; ustawa z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1606), art. 10 i 12. Sprawdzono ustawy zmieniające ją po 21 stycznia 2026 r., które znaleźliśmy: Dz.U. 2026 poz. 187 (zmienia art. 22j ust. 6) i poz. 421 (zmienia art. 7 i 12). Nie zmieniają one art. 21-24a. Nie sprawdzaliśmy: wytycznych Zespołu do Spraw Ochrony Małoletnich, praktyki kontrolnej organów, przepisów o zakazach zajmowania stanowisk ani tego, czy wizyty domowe lub gabinet przyjmujący wyłącznie dorosłych są objęte art. 22b. Zakres podmiotów z art. 22b (czy Twój gabinet jest objęty obowiązkiem) wymaga własnej oceny, najlepiej z prawnikiem.

Ostatni przegląd: 3 listopada 2026 r.

Compliance gabinetu fizjoterapii to nie tylko dokumentacja medyczna i RODO, ale też obowiązki takie jak SOM, które łatwo przeoczyć, prowadząc praktykę na co dzień. Sprawdź, jak pakiety FizjoReady wspierają uporządkowanie formalności w gabinecie. Zobacz pakiety FizjoReady

Powiązane artykuły:
- Kontrola KIF w gabinecie -- czego się spodziewać i jak się przygotować
- Fizjoterapia dziecięca -- zgody rodziców
- Najczęstsze błędy compliance w gabinecie fizjoterapii
- Ewaluacja standardów ochrony małoletnich
- Szkolenie personelu: ochrona małoletnich